Miód pszczeli – definicja, prawo i rzeczywistość

Pszczoły towarzyszą ludzkości od co najmniej pięciu tysiącleci . Ot któregoś dnia w jakiś sposób ktoś sięgnął do gniazda i zdecydował się, że zawartość warta jest większego wysiłku. Później drążono w pniach dziury, umieszczano wewnątrz pszczoły i rozpoczynał się proces pozyskiwania produktów pszczelich. Po pewnym czasie pnie zastąpiono ulami, które wyparły te pierwsze w znaczącym stopniu.

O głębokim szacunku do pszczół świadczy wiele zjawisk społecznych w historii. Jednym z nich jest chociażby umieszczanie wizerunku tych uroczych stworzeń na herbach (np. gmina Zduńska Wola), czy siedzib (Erste Bank w Wiedniu przy ul. Graben). Na cześć jednego z naukowców (ks. dr Jan Dzierżon) z zakresu pszczelnictwa pochodzi nazwa miasta – Dzierżoniów. Ważniejsze jednak jest postrzeganie pszczół przez tzw. szarego człowieka, który to właśnie pszczołę uważa za miłe, puchate stworzenie dające słodki miodek. Na drugim końcu znajdują się gatunki z rodziny osowatych, w szczególności szerszenie („osy na sterydach”), postrzegane jako wyjątkowo wredne, mogące żądlić wielokrotnie, bo w przeciwieństwie do pszczół nie pozostawiają w ciele ofiary żądła. Czyste zło.

Pszczoła na mniszku
Miła, puchata i daje miodek – pszczoła miodna.

Wróćmy jednak do miodu – czym jest i co sprawia, że jest on uważany za produkt tak cenny, że pozyskuje się go w ogromnych ilościach? Zacznijmy od prostej definicji:

Miód – naturalny, słodki produkt wytwarzany przez pszczoły Apismellifera przez łączenie z własnymi specyficznymi substancjami nektaru roślin lub wydzielin żywych części roślin albo wydalin owadów ssących soki żywych części roślin, składowany, odparowywany i pozostawiany do dojrzewania w plastrach. (definicja miodu wg Rozporządzenia MriRW z 3.10.2003 r. z późń. zm.)

Wymagania dotyczące jakości handlowej miodu, w tym procentowa zawartość wody, cukrów prostych, sacharozy i innych parametrów zawierają takie dokumenty jak:

  • PN-88/A-77626 Miód pszczeli,
  • Rozporządzenie MriRW z 3.10.2003 r.,
  • Norma KKŻ,
  • Dyrektywa UE z 20.12.2001 r.

 

 

Typy i rodzaje miodów

W zależności od pory roku, warunków pogodowych, bazy pożytkowej czy umiejscowienia pasieki miody dzieli się na trzy podstawowe typy: nektarowy, spadziowy i nektarowo-spadziowy.

Miód nektarowy pochodzi z nektarów pobieranych z wybranych roślin. Nektar nie musi być jednak pobierany jedynie z kwiatów, ponieważ w świecie roślinnym występują gatunki z nektarnikami poza kwiatowymi. Mogą znajdować się na ogonku liściowym jak u czereśni i brzoskwini, niemal całej powierzchni rośliny jak u rącznika*, czy na dolnej stronie blaszki w kątach nerwów liściowych jak u katalpy. Nie wszystkie nektarniki są czynne, a inne nektarują obficie o określonych porach roku.

Mszyce
Mszyce znajdujące się nisko gwarantują dodatkowe źródło pokarmu dla mrówek, które zapewniają im ochronę.

Miód spadziowy powstaje ze spadzi roślin iglastych lub liściastych. Spadź to przezroczysta słodka ciecz wytwarzana przez owady rzędu pluskwiaków równoskrzydłych, podrzędu mszyce oraz czerwce. Owady aparatem gębowym przekłuwają tkankę okrywająca rośliny i przenikają do tkanki przeprowadzającej syntezowanie substancji organicznych, a sok komórkowy przechodzi do drogi pokarmowej pasożytów. Duża zawartość cukrów, przy jednoczesnej małej zawartości aminokwasów i peptydów wymusza na owadach pozyskiwanie sporej ilości soku. Wartość energetyczna takiego „napoju” przekracza zapotrzebowanie pasożytów, dlatego nieprzetrawiona część przechodzi do komory filtracyjnej, a stamtąd na zewnątrz, gdzie tworzy kroplę. Przy dużej liczbie owadów pasożytujących, ciecz spada na liście poniżej, tworząc lepką błyszczącą warstwę. Jeżeli taki proces zachodzi np. w gęstych lasach, gdzie nie sięga silny wiatr, spadź nie wysycha tak szybko i może być zbierana przez pszczoły.

Miód nektarowo-spadziowy to połączenie obu powyższych typów. Przykładem może być okres kwitnienia lipy, która także pada ofiarą pasożytów produkujących spadź.

Wartości odżywcze miodu

Od wielu tysiącleci miód i inne produkty pszczele cieszą się ogromną popularnością. Od pokoleń stosuje się wybrane rodzaje miodów na określone dolegliwości: miód lipowy na przeziębienie, miód gryczany i spadziowy dla osób anemicznych, czy wielokwiatowy i rzepakowy na wzmocnienie serca i wątroby. Codzienne poranne spożywanie miodu korzystnie wpływa na pobudzenie, ze względu na zawartość cukrów prostych, będących paliwem dla naszego organizmu.

Ciekawym jest fakt, że podczas badania składu lotnych wydzielin miodów z 6 próbek z Rosji i sześciu z Polski zidentyfikowano ponad 120 substancji, ale tylko 13 z nich można było zakwalifikować jako „wspólne”, czyli występujące w wydzielinach wszystkich 12 miodów.

Jeżeli szukasz w miodzie kuracji witaminowej to… nie znajdziesz jej. Mimo to miód zawiera pewne ilości pierwiastków pochodzących z pyłku odwiedzanych kwiatów. Pierwiastki to między innymi:

  • wapń,
  • potas,
  • fosfor,
  • żelazo,
  • magnez.

 

Warto dodać, że biopierwiastki z miodu są lepiej przyswajalne przez organizm człowieka, niż z innych produktów roślinnych.

Miód zawiera także kwasy organiczne, takie jak:

  • jabłkowy,
  • winowy,
  • bursztynowy,
  • cytrynowy,
  • mlekowy,
  • szczawiowy.

 

Najbardziej cenionym pod względem odżywczym jest miód spadziowy. Wszystko ze względu na wysoką zawartość biopierwiastków i enzymów dodawanych przez pszczoły. Zawiera on także witaminy z grupy B, które wytwarzane są w przewodzie pokarmowym mszyc. Miód spadziowy z drzew takich jak sosna, świerk, jodła i inne drzewa szpilkowe to także źródłem składników roślinnych biologicznie czynnych i wykrztuśnych.

Miód pszczeli – zawsze prawdziwy?

Przewaga dni deszczowych, wiosenne przymrozki czy duża konkurencja o pokarm mogą powodować i inne czynniki, że zbiór miodu w danym roku będzie niski. Może to prowadzić do sytuacji fałszowania miodu np. domieszkami syropu cukrowego. Aby to zweryfikować, wystarczy płynny miód nabrać na łyżkę i sprawdzić, czy podczas jego spływania na powierzchni tworzy się stożek. Jeżeli tak, oznacza to właściwy procent zawartości wody. Jeżeli jednak pojawia się wgłębienie, może to oznaczać zbyt duży procent zawartości wody i zafałszowanie produktu syropem cukrowym.

Miód pszczeli
Prosty sposób na zweryfikowanie jakości miodu.

W przypadku skażenia miodu zanieczyszczeniami przemysłowymi wymagane są badania laboratoryjne. Dlatego tak ważne jest, aby miód pochodził z zaufanych źródeł, warto zatem kupować go u lokalnych pszczelarzy, których znamy.

Produkty pszczele warte uwagi

Autor omawianej na tym portalu książki Alchemia pszczół dokonał przeglądu literatury dotyczącej produktów pszczeli w wydawnictwach Elsevier i Springer w latach 2003 – 2013. Ich podsumowanie wygląda następująco:

  • 12763 – miód,
  • 1249 – propolis,
  • 974 – mleczko pszczele,
  • 852 – wosk,
  • 28 – pierzga.

Jako najpopularniejszy produkt pszczeli, miód zajął pierwsze miejsce ze znaczną przewagą. Nic dziwnego, w końcu to właśnie miód najczęściej gości na naszych stołach, oby z czasem także inne produkty pszczele przybrały na znaczeniu i pojawiały się tak często w domowej spiżarni, co słodki, aromatyczny produkt pracy pszczół.

 

 

* rącznik, pochodzący z krajów podzwrotnikowych, uprawiany jest w celu pozyskiwania z jego nasion powszechnie znanego oleju rycynowego.

 

Źródła:

  • Encyklopedia pszczelarska, pod red. naukową J. Wilde, Warszawa 2013,
  • Alchemia pszczół, W. A. Isidorow, Stróże 2013,
  • Pszczele cuda, H. Makowiczowa, Warszawa 1992,
  • Pożytki pszczele. Zapylanie i miododajność roślin, M. Lipiński, Warszawa 2010.

 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *